قفل اشتغالزایی مطلوب با کلید گردشگری داخلی باز می شود
صنایع دستی و گردشگری، سه حوزه اشتغالزای به شمار میروند. میتوان در این سه حوزه با سرمایه گذاری کمتر بیشترین اشتغال را ایجاد کرد؛ آن هم برای اقشار ضعیف و متوسط جامعه یعنی موضوعی که اکنون به شدت نیازمند آن هستیم.
در حوزه میراث فرهنگی میتوانیم در زمینه انجام پژوهشهای تاریخی، فرهنگی، حفاظت، مرمت و احیاء بناها، بافتها و محوطههای تاریخی، فرهنگی جلب گردشگر را داشته باشیم. در حوزه صنایع دستی،در زمینه حدود 300 رشته هنرهای سنتی وابسته به معماری تا هنرهای سنتی در زمینه کارهای چوبی، فلزی، سفالی، شیشه، پارچه و . . . از جمله کاشی سازی، سفالگری، قلمزنی، خاتم کاری، منبت کاری، مینا کاری، سوزن دوزی و . . . وجود دارد که هر کدام از آنها هم جلب گردشگر میکند. در حوزه گردشگری، در زمینه هتلداری، رستوران داری، حمل ونقل تا دفاتر خدمات گردشگری و دیگر خدمات وابسته میتوان گردشگر به ایران آورد.
از خصوصیات اشتغال زایی این سه حوزه غیر از کاربر بودن و ایجاد اشتغال با سرانه سرمایهگذاری پایین و ایجاد اشتغال برای اقشار ضعیف، متوسط و فرهیخته جامعه توزیع متناسب آن در سطح جامعه خصوصا" مناطق کمتر توسعه یافته است.
اردشیر اروجی، کارشناس برنامه ریزی میراث فرهنگی و گردشگری میگوید: اگر تنها گردشگران وارد شده به چرخه صنعت گردشگری کشور را بخواهیم مورد بررسی قراردهیم می توانیم برای دستیابی به یک تحلیل اقتصادی مناسب ظرفیت گردشگری تاسیسات اقامتی کشور برسیم. ظرفیت این تاسیسات با آمارهای موجود بین 136 تا 274 هزار تخت آماده بهره برداری است. ظرفیت گردشگری این تاسیسات با متوسط 5 شب اقامت، در طول سال در حدود بین 10 تا 20 میلیون نفر گردشگر خواهد بود و چنانچه متوسط نرخ اشغال این تاسیسات در طول سال را با خوشبینی 50 درصد فرض کنیم تعداد گردشگر پذیرش شده در این تاسیسات اقامتی در طول سال بالغ بر 5 تا 10 میلیون نفر اعم از گردشگر داخلی یا ورودی خواهد بود که با توجه به شاخص ایجاد اشتغال در حدود (500 هزار تا 1 میلیون) فرصت شغلی ایجاد کرده است که نسبت به آمار شاغلان کشور در سال 1389 بالغ بر(20.678.551) نفر حدود (2.4 تا 4.8 درصد) را شامل می شود که نشان میدهد از متوسط جهانی (بالغ بر 8 درصد ) بسیار پایین تر هستیم و بنابراین باید در مرحله اول بهره وری از تاسیسات اقامتی را افزایش داده و سپس به فکر افزایش سرمایهگذاری در این بخش باشیم.
اردشیر اروجی:آمار شاغلان کشور در سال 1392 حدود 2.4تا 4.8 درصد را شامل می شود که نشان می دهد از متوسط جهانی یعنی 8.0 درصد پایین تر هستیم.
به گفته او، کلید این اشتغالزایی مطلوب ابتدا سرمایه گذاری دولتی و سپس رونق گردشگری داخلی و گردشگر ورودی به کشور است. خوشبختانه در بخش گردشگری داخلی با توجه به تمایل هموطنان به سیر و سیاحت از تقاضای مناسبی برخوردار بوده ولی نیازمند مدیریت مطلوب است، موضوعی که اکنون به رغم حجم بالای تقاضا با نبود مدیریت مواجه است. هرچند با مدیریت صحیح این بخش می توان ضمن ایجاد اشتغال از تاثیر آن بر تولید ناخالص داخلی نیز بهره مند شد.
اروجی میگوید: متاسفانه در بخش گردشگری ورودی به کشور به رغم داشتن جاذبه های فراوان، تقاضاهای بالقوه موجود و ظرفیتهای اولیه مناسب بازهم به دلیل نبود مدیریت صحیح در سطح خرد و کلان از ظرفیت های اشتغال زایی و تاثیر عالی آن بر تولید ناخالص داخلی استفاده مطلوب نشده است.
اکنون گردشگری ورودی در جهان که به گردشگری بین المللی معروف است از تقاضای بسیار بالا و تاثیرگذار بر شاخص های کلان اقتصادی کشورهای گردشگر پذیر چه در بخش اشتغال زایی و چه در بخش ارز آوری برخوردار است به گونهای که بعضی از این کشورها اقتصاد خود را بر پایه توسعه گردشگری بنا گذاشتند، البته این صنعت چون نسبت به مسایل پیرامونی بسیار حساس هست نیازمند یک مدیریت سطح عالی با مراقبت های ویژه است.
اروجی میگوید: طبق آمار سازمان جهانی گردشگری تعداد گردشگران بین المللی در سال 2012 به حدود یک میلیارد نفر و گردش مالی آن به حدود 1100 میلیارد دلار رسیده است، و از هر 12 تا 15 شاغل در دنیا یک شغل به گردشگری اختصاص داشته، یعنی بخش گردشگری قدرت جذب حدود 6 تا 8 درصد شاغلین را دارد، از طرف دیگر هر 10 تا 15 گردشگر یک فرصت شغلی ایجاد کرده، همچنین حدود 30 درصد از کل صادرات خدمات و 6 درصد از تولید ناخالص داخلی اقتصاد جهانی را به خود اختصاص داده است.»
اما در کشور ما وضعیت این شاخصها چگونه است، هرچند به دلیل نبود دسترسی به آمار صحیح و بهنگام بخصوص از تعداد گردشگران و حسابهای اقماری گردشگری بررسی و تحلیل با مشکل مواجه است ولی با توجه به بررسی و تخمینهای کارشناسی میتوان تصویری از شاخصها فوق بشرح زیر ارائه کرد.
مدیر کل سابق دفتر برنامهریزی آمار و اطلاعات سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در این زمینه می گوید: هرچند آمار گردشگران ورودی توسط مسئولان گردشگری حدود 3 میلیون اعلام شده ولی آمار گردشگران ورودی سازماندهی شده از طریق تورهای گردشگری که نقش اقتصادی موثری در صنعت گردشگری دارند بالغ بر حدود 120 هزارنفر اعلام شده است که با خوشبینی میتوان این رقم را حدود یک میلیون نفر گردشگر ورودی برآورد کرد که حدود (یک دهم درصد) تعداد گردشگران جهانی را شامل می شود که بسیار پایین تر از هدف گذاری در سند چشم انداز توسعه گردشگریست که حدود(1.5درصد) تعداد گردشگران جهانی تعیین شده است.
به گفته او، حال چنانچه در آمد این تعداد گردشگر را با متوسط هزینه کرد هر گردشگر در خاورمیانه محاسبه کنیم بالغ بر حدود 800 میلیون دلار خواهد شد که (6 صدم درصد) درآمد گردشگری جهانی را شامل می شود که این شاخص نیز از هدف تعیین شده در سند چشم انداز توسعه گردشگری بالغ بر ( 2درصد) بشدت کمتر است.
در حال حاضر، درآمد ناشی از گردشگری ورودی حدود 10 درصد از ارزش صادرات خدمات کشور را شامل می شود که نسبت به شاخص متوسط جهانی بالغ بر 30 درصد باز به شدت پاییناست.
این مشاور برنامهریزی رئیس سابق سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در ایران میگوید: در آمد ناشی از گردشگری ورودی حدود (2 دهم درصد) از تولید ناخالص داخلی کشور را شامل میشود که نسبت به متوسط شاخص جهانی بالغ بر ( 6 درصد ) بشدت با کاهش مواجه است.
به گفته او، سهم کشور ما به رغم وجود تاریخ و فرهنگ متنوع و تمدن کهن با جاذبه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی بسیار، از این صنعت سود آور چه به لحاظ تعداد و چه به لحاظ گردش مالی بسیار ناچیز است و به عبارتی کشور ایران به دلیل نبود مدیریت مناسب سال هاست نتوانسته سهم خود را از این صنعت اشتغال زا و ارز آور جهانی بدست آورد و حتی نتوانسته الزامات مطرح در سند چشم انداز توسعه گردشگری را محقق کند. امید است مدیریت جدید سازمان در دولت تدبیر و امید بتواند با درایت و اعمال مدیریت صحیح گره کور 80 ساله رونق گردشگری کشور را با کلید تدبیر بگشاید.